Erakusketako tresnak biziraupeneko jarduera ekonomikoekin (nekazaritza eta abeltzaintza) lotutako kultura materialeko objektuak dira, oro har Arabako Mendialdeko herrien eta, bereziki, Peñacerrada-Urizaharreko udalerriaren bizitza ezaugarritu dutenak.
Eraikin honetan museoaren elementu etnografiko adierazgarrien sorta bat azaltzen da, proiektu hau ezagutarazteko: Arabako Lurralde Historikoko, Arabako Mendialdeko eta Peñacerrada-Urizaharreko nekazaritza eta abeltzaintzarekin lotutako ondare etnografikoa kontserbatzeari, funtsak modu ordenatuan erakusgai jartzeari eta zabaltzeari ekitea.
Basoa moztu eta sastrakak kendu ondoren, goldalana egiten da udazkenean, lurra haizatu, landare hondarrak ehortzi, haziak jaso eta euri ura sartzeko.
XIX. mendean, goldea erabiltzen hasi ziren, nabar belarridun finkoarekin; gero, belarridun birakaria iritsi zen eta perfekzioa bravant goldea asmatuta.
Goldearen ondoren, lurra xehatzen da, idiek edo zaldiek arrastatutako arearen bidez. Arakatzeak hazi barreiatuak estaltzeko eta belar txarrak garbitzeko balio zuen. Ondoren, ohikoa zen erruloak edo arrabolak erabiltzea lurra berdintzeko eta estutzeko.
Normalean, aurreko uztatik etortzen zen ereiteko hazia, garbiketa- eta hautaketa-prozesu baten ondoren.
Zereala “besoan edo boleoan” ereiten zen; landareak linean, artoa, babak edo babarrunak jarraian ereiten ziren ilaran zehar, eta patata eskuz egiten zen ildo markatuetan.
Ilaran ereiteak ekarri zuen ereiteko makina mekanikoak zabaltzea.
Erein ondoren, laboreek hainbat mantentze lan jasaten zituzten, hala nola ongarritzea, jorratzea, arpatzea, izurriak kentzea eta ureztatzea.
Kultibadoreak agertu zirenean, jorratzean giza ahalegina minimizatu zen, eta fungizidak eta intsektizidak erabiliz, onddoen eta intsektuen izurriteak desagerrarazten saiatu ziren. Horretarako, eskuzko hauspoak, motxilak eta sulfatatzeko orgak erabili zituzten.
XIX. mendearen amaieran, eskuz egindako mozketaren ordez, mozteko makinak jarri ziren: sega makinak, azaoak egiteko makinak eta makina lotzaileak.
Beste labore batzuk eskuz (erremolatxa) edo eskuzko lanabesekin (patata) biltzen ziren.
Zereal alea erauzteko prozedurarik zabalduena larrainetan gari jotzea izan da, leku aireztatuetan eta lauza edo buztinezko zoru gogorretan.
Horretarako, narrak erabili ziren silexezko harriarekin edo suharriarekin, eta, ondoren, metalezko hortzekin. Lorra idiek edo zaldiek egiten zuten.
Alea gainerako lastotik bereizteko, eultzia ondo aireztatutako eremuetan haizatzen zuten. Lehenik eta behin, zurezko sarde eta palekin, eta, gero, haizatzeko makinekin.
Garia jotzeko makina mekanikoen lehen modeloak Erresuma Batuan asmatu ziren XVIII. mendearen amaieran, eta animaliek eragiten zituzten.
Geroago, XIX. mendean, lurrun lokomotorrek, errekuntza motorrek eta nekazaritzako traktoreek eragindako trakzioa sartu zen.
Garia jotzeko makina mekanikoak Ajuria enpresa arabarrak sartu zituen estatuan. Enpresa hori sektoreko liderra izan zen, katalogo zabal batekin.
Prozesu hori nekazaritzako produktuen tamaina murrizteko erabiltzen da, ondoren ganaduarentzako gehigarri gisa erabiliko baitira.
Garia jo ondoren, lastoa fardotan paketatzen zuten, eskuz paketatzeko makinen bidez sokaz lotuta.
Arbiak, erremolatxak, patatak edo frutak berezko metodoen bidez birrintzen ziren.
Bazka, hala nola belarra edo artoa, eskuz edo makina espezifikoen bidez mozten zen.
Eta aleak irin bihurtzeko errota tradizionalak edo mugikorrak erabiltzen ziren.
(MUNTATZE BIDEAN DAGO)
Mañanas de lunes a viernes de 10:30-14:30
Tardes los martes de 16:30-19:30
Goizean astelenetik ostiralera 10:30-14:30
Arratsaldean astearteak 16:30-19:30
